Featured Post

ആർഷദർശനങ്ങൾ - പുതിയ പുസ്തകം!

എന്റെ മൂന്നാമത്തെ പുസ്തകം പുറത്തിറങ്ങിയിരിക്കുന്നു. പേര് - ആർഷദർശനങ്ങൾ! ഫിലോസഫി/ദർശനം ആണ് വിഷയം. ഭാരതീയ ദർശനങ്ങളിൽ (പ്രത്യേകിച്ചും അദ...

Monday, April 24, 2017

മോക്ഷം നേടുന്ന ബലികാക്കകൾ

ആശ്രമവളപ്പ് നിറയെ വൃക്ഷങ്ങളായിരുന്നു. ഗേറ്റു തുറന്നു പ്രവേശിച്ചത് കുളിർമ്മയുടെ ചെറിയൊരു ലോകത്തിലേക്കാണ്. തണലില്ലാത്ത ഇടം ഇല്ലെന്നു തന്നെ പറയാം. പടർന്നു പന്തലിച്ച, പേരറിയാത്ത ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ച വ്യക്തി നിൽപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഞങ്ങളുടേത് ആദ്യത്തെ കൂടിക്കാഴ്ചയായിരുന്നു. എന്നിട്ടും ഉപചാരവാക്കുകളൊന്നും ഞങ്ങൾ കൈമാറിയില്ല. അദ്ദേഹം വളരെ കുറച്ചു മാത്രം സംസാരിച്ചു. ഇടയ്ക്കിടെ അഗാധമായി ആലോചിച്ച് അല്പനേരം കണ്ണടച്ചും, പിന്നെ ധ്യാനത്തിൽ അമരാതിരിക്കാൻ ഞെട്ടിയുണരുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം അതീന്ദ്രിയ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്ന ഒരു ഉന്മാദിയെ അനുസ്മരിപ്പിച്ചു. മുക്കാലും നരച്ച താടി കഴുത്തിനെ മറച്ച് താഴേക്കു വളർന്നു കിടന്നു. പക്ഷേ ഒരിക്കൽ പോലും അദ്ദേഹം താടിയിൽ കയ്യോടിച്ചില്ല.

ഞാൻ ചോദിക്കാനാഞ്ഞ ചോദ്യം മനസ്സിലാക്കിയ പോലെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

“സ്വാമി തിരക്കിലാണ്. നമുക്ക് അല്പനേരം പുഴക്കടവിൽ ഇരിക്കാം.”

ആലുവ മണപ്പുറം അത്ര അടുത്തുനിന്ന് അതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലായിരുന്നു. വ്യാളിയെപ്പോലെ നിർമിച്ച പാലത്തിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ, ദൂരെ കണ്ടിരുന്ന പരപ്പായിരുന്നു ഇതുവരെ മണപ്പുറം. അതിനിപ്പോൾ മാറ്റമായി. ഗംഗയും യമുനയും സരസ്വതിയും ഒന്നാകുന്ന ത്രിവേണീ സംഗമം പോലൊരു ദൃശ്യമാണ് മുന്നിൽ. പക്ഷേ ഇവിടെ പുഴ രണ്ടായി പകുക്കുകയാണ്. ഒന്നായി കൂടിച്ചേരുകയല്ല. എങ്കിലും ഇതും പുണ്യനദി തന്നെ. ആലുവ മണപ്പുറവും. പുഴമധ്യത്തിൽ ദ്വീപ് സമാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കുറച്ചു സ്ഥലം. അവിടെയുള്ള ക്ഷേത്രത്തെ ചൂണ്ടി സുഹൃത്ത് പറഞ്ഞു.

“അതാണ് ശിവക്ഷേത്രം. പെരിയാറിൽ വെള്ളം ഉയരുമ്പോൾ ക്ഷേത്രം പൂർണമായും മുങ്ങും. നമ്മൾ ഇരിക്കുന്ന പടി വരെ വെള്ളം ഉയരും.”

ഞാൻ മനക്കണ്ണിൽ സങ്കല്പിച്ചു നോക്കി. നദി വിഴുങ്ങിയ ശിവക്ഷേത്രം. അവിടെ ദർശനത്തിനു എത്തുന്ന ജലജീവികൾ. അവരോടു ഭഗവാൻ എന്തായിരിക്കും അരുളുക? ഋഷികേശിൽ, ഗംഗയിൽ ജലസമാധിക്കിരുത്തിയ ശവശരീരങ്ങൾ ചോദിച്ച ചോദ്യമാകുമോ ഭഗവാൻ ചോദിക്കുക? ഞാൻ കണ്ണടച്ച് ധ്യാനിച്ചു.

വലതുകാൽ ജലത്തെ സ്പർശിച്ചപ്പോൾ ഹിമവാന്റെ ആദിമവിശുദ്ധി അറിഞ്ഞു. വീണ്ടും താഴോട്ടിറങ്ങി. മുട്ടുകാൽ വരെ പിന്നെ അരയ്ക്കൊപ്പം. ജലപ്പരപ്പ് നെഞ്ചിനൊപ്പമായപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നു. കൈകൾ തിരശ്ചീനമായി നിവർത്തിപ്പിടിച്ച് ധ്യാനിച്ചു. ഗുരുപരമ്പരകൾ മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞു. പിന്നെ എണ്ണം പിഴക്കാതെ മുങ്ങി നിവർന്നു. ഒന്ന് രണ്ട് മൂന്ന് നാല് അഞ്ച് ആറ് ഏഴാമത്തെ മുങ്ങലിൽ നദിയിൽ അമർന്നു കിടന്നു. പാപങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞുപോയ ശരീരത്തിന്റെ ഘനമില്ലായ്‌മയെ തോൽപ്പിച്ച് ഗംഗയുടെ മടിത്തട്ടിൽ അമർന്നു കിടന്നു. ഒരുവേള കണ്ണുതുറന്ന് നോക്കിയപ്പോൾ, നദിയുടെ അടിത്തട്ടിൽ ഇടവിട്ടു ഇടവിട്ടു കുത്തിനിർത്തിയ ശവശരീരങ്ങൾ കണ്ടു. ഗംഗയുടെ തണുപ്പിൽ ദ്രവിക്കാതെ അവർ ശാന്തമായി ഉറങ്ങുന്നു. ജലസമാധി. ഉറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന മീൻ കൊത്തി വികൃതമായ ഓരോ മുഖവും എന്നോടു ചോദിച്ചു.

“കഃ ഭവാൻ ?”

ഞാൻ മുങ്ങിനിവർന്നു. കൺമുന്നിൽ ഗിരിശൃംഗങ്ങൾ. ചുണ്ടുകൾ ചലിച്ചു. “ഏഴ്!”

ശരീരം തണുത്തു മരവിച്ചിരുന്നു. എന്നിട്ടും കൽപ്പടവിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ കാൽപ്പാദം ഗംഗയെ പുണർന്നു കിടന്നു. ചുറ്റിലും അനേകം മുഖങ്ങൾ. അവയും ആരായുന്ന പോലെ തോന്നി.

“കഃ ഭവാൻ?”

ഞാൻ ധ്യാനത്തിൽ നിന്നു ഉണർന്നു. സുഹൃത്ത് കണ്ണടച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഞങ്ങൾക്കു കുറച്ചകലെ ഒരു ബലികാക്ക പറന്നു വന്നിരുന്നു. അടുത്ത മാസം കർക്കടകമാണ്. ബലിച്ചോറ് ഉണ്ണാൻ നേരത്തെ എത്തിയ ഒരു പൂർവ്വികനോ ഇത്. ചാരക്കളറുള്ള കാക്ക തലവെട്ടിച്ച് രണ്ട് ആത്മാക്കളെ നോക്കി. ‘നീ ആരാണെന്ന് സ്വയം കണ്ടെത്തി മനസ്സിലാക്കിക്കോളൂ, ഇല്ലെങ്കിൽ എന്റെ ഗതി തന്നെ നിന്റേയും’ എന്നു ബലികാക്ക മൗനമായി പറഞ്ഞു. ഞാൻ അത് അപരനോടു സൂചിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം ദുർബലമായി വിയോജിച്ചു.

“ഞാനിപ്പോഴും സന്ദേഹിയാണ്. യുക്തി ഒരു പ്രതിബന്ധമായി നിലനിൽക്കുന്നു. ”

            ഞാൻ പറഞ്ഞു.

“അത് ശരിയാണ്. കാരണം ഇതെല്ലാം യുക്തിക്ക് അപ്പുറമുള്ള കാര്യങ്ങളാണ് പരിമിതികൾ ഉള്ള ശരീരത്തിന്റെ ഉല്പന്നമാണ് യുക്തി. അതിനാൽ യുക്തിക്കും പരിമിതികൾ ഉണ്ടാകാതെ തരമില്ല. യുക്തിക്കു അപ്പുറമുള്ള സത്യം, ശരീരമെന്ന പരിമിതിക്കുള്ളിൽ വർത്തിക്കുമ്പോൾ, നമ്മുടെ ശാരീരിക പ്രക്രിയകൾക്കും ചിന്തകൾക്കും കിട്ടുന്ന ഭാവമാണ് യുക്തി. അതിനാൽ യുക്തിക്ക് അപ്പുറമുള്ളത് നമുക്ക് അയുക്തിയാകുന്നു. അപ്പോൾ ആ വിചാരധാരയെ ഒഴിവാക്കേണ്ടതിനു പകരം, ആ വിചാരത്തെ ഒഴിവാക്കുന്ന യുക്തിയെ അതിജീവിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. പരിമിതിയും ന്യൂനതകളും ഉള്ള ഈ ശരീരത്തിന്റെ യുക്തിയെ പോലുള്ള ഉല്പന്നങ്ങളെ പരമമായി തെറ്റിദ്ധരിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. മറിച്ച് ശാരീരിക വ്യായാമങ്ങളെ പരമമായതിൽ നിന്നു താഴെയുള്ള ആപേക്ഷികതലത്തിൽ നിന്നു വീക്ഷിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. ശാരീരികമായ എന്തും ആപേക്ഷികമാണ്. യുക്തിയും അതുപോലെ തന്നെ.”

“ശരീരത്തിന്റെ പരിമിതികൾ..?”

“അതെ താങ്കൾ സ്വന്തം കൈവെള്ളയിൽ നോക്കൂ. അവിടെ എന്തെങ്കിലും ജീവികളെ കാണാമോ? എന്നാൽ ഒരു സൂക്ഷ്മദർശിനിയിലൂടെ നോക്കൂ. അനേകം സൂക്ഷ്മജീവികൾ ദൃശ്യമാകും. മനുഷ്യശരീരം അങ്ങിനെയാണ്. അതിന്റെ പരിമിതികളെ അതിർലംഘിക്കാൻ ശരീരം ഉപകരണങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഇതുപോലെ യുക്തിക്ക് അപ്പുറമുള്ളവരെ അറിയാൻ ഭൗതികമായ ഉപകരണങ്ങൾക്കു സാധിക്കാത്തത് കൊണ്ട് അധ്യാത്മികവിദ്യ തന്നെ വേണ്ടിവരുന്നു. “

സുഹൃത്ത് അഗാധമായ ആലോചനയിൽ അമർന്നു. ഞാൻ തലവെട്ടിച്ച് ബലിക്കാക്കയെ നോക്കി. അതിപ്പോഴും അവിടെത്തന്നെ ഉണ്ട്. പുഴയുടെ നടുവിലുള്ള മണൽത്തിട്ടയ്ക്കു നേരെ നോക്കി നിൽക്കുകയാണ്. ഇമയടക്കാതെയുള്ള നോട്ടം. എനിക്ക് സംശയം തോന്നി. ഈ ആത്മാവിനു ശ്രാദ്ധമൂട്ടാൻ ഇത്തവണ ആരെങ്കിലും മണപ്പുറത്ത് വരുമോ?

അടുത്തുള്ളവന്റെ വിചാരങ്ങൾ അറിഞ്ഞിട്ടെന്ന പോലെ ബലികാക്ക കഴുത്തിളക്കി എന്നെ നോക്കി. ഞാൻ ഉടൻ മുഖം തിരിച്ചു.

അപരൻ ധ്യാനസമാനമായ മനനത്തിൽ നിന്നു ഉണർന്നു.

“യുക്തിക്ക് അപ്പുറമുള്ള തലത്തിനു, നിയതവും വ്യക്തവുമായ ഘടന സാധ്യമല്ലല്ലോ. മാനസികാംശം അതിൽ കൂടുതലായിരിക്കില്ലേ?”

“നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രകൃതിലോകത്തെ നാം നോക്കിക്കാണുന്നതിൽ, നമ്മിൽ തന്നെയുള്ള ഒന്നിനു അഭേദ്യമായ പങ്കുണ്ട്. ചുറ്റുമുള്ളവയ്ക്കു നമ്മിൽനിന്നു പൂർണമായും വേറിട്ടുള്ള ആസ്ഥിത്വം ഇല്ല.”

“ബാഹ്യവാദം തെറ്റാണെന്നാണോ?”

“ബാഹ്യവാദത്തിൽ പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന ഒരു വസ്തുതയുണ്ടല്ലോ! ബാഹ്യവാദത്തിന്റെ അപ്പോസ്തലനായ കുമാരില ഭട്ടൻ വരെ അത് സമ്മതിച്ചിട്ടില്ലേ? ഒന്നിനെ മറ്റൊന്നായി തെറ്റിദ്ധരിച്ചു കാണുന്നതിനെ ബാഹ്യവാദം എങ്ങിനെയാണ് വിശദീകരിക്കുക?”

“തുടരൂ” സുഹൃത്ത് പ്രോൽസാഹിപ്പിച്ചു.

“ബാഹ്യവാദത്തിൽ ഒരു വസ്തുവിനെ പറ്റിയുള്ള അറിവ് ആ വസ്തുവിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുക മാത്രമേ ചെയ്യുന്നുള്ളൂ. വസ്തുവിനെ നിർമിക്കുന്നില്ല. വസ്തുവും അതിനെ കുറിക്കുന്ന അറിവും രണ്ടാണ് എന്നർത്ഥം. അറിവിനു വസ്തുവിന്റെ പ്രകൃതത്തേയോ നിലനിൽപ്പിനേയോ ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ ബാധിക്കാൻ ആകില്ല. ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാൽ ഒരു വസ്തുവിനെ പറ്റിയുള്ള അറിവ് ആ വസ്തുവിനെ തെറ്റായ രീതിയിൽ പ്രതിനിധീകരിക്കില്ല. കാര്യം ഇതായിരിക്കെ നമുക്ക് അനുഭവവേദ്യമായ ലോകത്തിൽ മിഥ്യാധാരണകൾ ഉണ്ടാകുന്നതെങ്ങിനെ? മരുമരീചിക പോലുള്ളവ.”

അപരൻ കണ്ണടച്ച് ധ്യാനിച്ചു. പിന്നെ കനത്ത സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു.

“അറിവ് തെറ്റായ രീതിയിൽ വസ്തുവിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കില്ലെങ്കിൽ മരുമരീചിക പോലുള്ള തെറ്റായ പ്രതിനിധീകരണങ്ങൾ വരുത്തുന്നതും, നമ്മെ തെറ്റായ വിലയിരുത്തലിലേക്കു നയിക്കുന്നതും നമ്മിലുള്ള ഒന്നാണ് എന്ന് അല്ലേ?”

“അതെ. മായാവാദത്തെ തള്ളിക്കളയാനാകില്ല. അതിനു പ്രാധാന്യമുണ്ട്. മരുമരീചിക പോലുള്ള തെറ്റായ വിലയിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്ന നാം, വേറേയും തെറ്റുകൾ വരുത്തില്ലെന്നു പറയാനാകില്ല.”

“ജഗത്തിനെയാണോ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?”

“തീർച്ചയായും. മരുമരീചിക സത്യമാണെന്ന് ആ ചിന്തയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ നമുക്ക് തോന്നും. പിന്നീട് അത് തിരുത്തപ്പെടും. അതുപോലെ ഈ ജഗത്ത് സത്യമാണെന്നു നാം കരുതും. ആ വിചാരത്തെ തിരുത്താനും വഴികളുണ്ട്. ആ വഴികൾ അറിയുന്നവൻ ജ്ഞാനി. അവൻ ഒരു ബലികാക്കയായി ഇവിടെ പിണ്ഢത്തിനു വേണ്ടി വന്നിരിക്കില്ല.”

സുഹൃത്ത് കൈകൾ പിന്നോട്ടുവച്ച് അതിൽ തല ചാരിയിരുന്നു. ഞാൻ തലയിളക്കി ബലികാക്കയെ നോക്കി. പുഴയെ തഴുകിവരുന്ന കാറ്റ് കാക്കയുടെ തലയിലെ മൃദുവായ തൂവലുകളെ ഇളക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു. കാറ്റിൽ ഉലയുന്ന അരയാലിലകൾ, കാക്കയുടെ മേൽ ഇളംവെയിൽ ക്രമരഹിതമായി പതിയാനിടയാക്കി.

എന്റെ മനസ്സ് പൊടുന്നനെ സജീവമായി. നചികേതസിന്റെ മൂന്നാമത്തെ വരം അശരീരിയായി എന്നിൽ മുഴങ്ങി. ഒപ്പം പ്രലോഭനീയ വാഗ്ദാനങ്ങളുമായി കൗശലം പ്രയോഗിക്കുന്ന യമനും.

“പ്രഭോ, മനുഷ്യൻ മരിച്ചു പോയാൽ പിന്നേയും എന്തോ ഒന്ന് അവശേഷിക്കുന്നുണ്ടെന്നു ചിലർ പറയുന്നു. ഒന്നും അവശേഷിക്കുന്നില്ലന്ന് വേറെ ചിലരുടെ അഭിപ്രായം. ഈ രണ്ട് അഭിപ്രായങ്ങളിൽ ഏതാണ് സത്യമായിട്ടുള്ളത്? എന്റെ ഈ സംശയത്തിന് ഒരു പരിഹാരം അങ്ങ് എനിക്കു ഉപദേശിക്കണം. ഇതാണ് ഞാനാഗ്രഹിക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ വരം.”
നചികേതസ്സിന്റെ ചോദ്യം യമനെ വല്ലാതെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ഒരു കുട്ടിയിൽനിന്ന് ഇത്തരമൊരു ആഗ്രഹം ആരും ഒട്ടും തന്നെ പ്രതീക്ഷിക്കുകയില്ല. മരണാനന്തര രഹസ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഇവന്റെ ജിജ്ഞാസ പ്രശംസനീയം തന്നെ. പക്ഷേ അതറിയുന്നതിനുള്ള യോഗ്യത ഇവനുണ്ടോ? എത്രയും പരമവും രഹസ്യവുമായിരിക്കുന്ന ആ സത്യങ്ങളെ പറഞ്ഞുകേട്ടാൽ ഇവനു മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിവുണ്ടാകുമോ? ഒന്നു പരീക്ഷിക്കുക തന്നെ.
“നചികേതസ്സേ, നീ ഒരു ചെറിയ കുട്ടിയാണ്. നിന്റെ സംശയം അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമാണ് ദേവന്മാര്‍ക്കുപോലും ഇക്കാര്യത്തിൽ സംശയം തീർന്നിട്ടില്ല. നിന്നെപ്പോലൊരു കുട്ടിക്ക് എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാവുന്ന ഒരു കാര്യമല്ല ഇത്. അതുകൊണ്ട് ഈ വരത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റെന്തെങ്കിലും വരം ചോദിക്കൂ. തരാം.”
യമന്റെ വാഗ്ദാനം നചികേതസ്സിനെ തൃപ്തനാക്കിയില്ല.
“പ്രഭോ! ദേവന്മാർക്കു പോലും ഈ വിഷയത്തിൽ സംശയം തീർന്നിട്ടില്ലെന്നു അങ്ങ് പറയുന്നു. മനസ്സിലാക്കാനും വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടുതാനും. എന്നാൽ ഇക്കാര്യം പറഞ്ഞു തരുവാൻ അങ്ങയെപ്പോലെ ശ്രേഷ്ഠനായ വേറൊരാളെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല. മരണത്തിന്റെ ദേവനായ അങ്ങയെക്കാൾ യോഗ്യനായി മരണാനന്തര കാര്യങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള സംശയം പരിഹരിക്കുവാൻ ആരേയും കാണുന്നില്ല. ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താൽ എനിക്ക് കിട്ടിയിരിക്കുന്ന ഈ സന്ദർഭം പാഴാക്കുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇതൊഴിച്ച് മറ്റുവരമൊന്നും ഞാൻ ചോദിക്കുന്നില്ല. എനിക്കാവശ്യവുമില്ല.”
ശ്രദ്ധയും ബുദ്ധിശക്തിയും കഴിവും സാമർത്ഥ്യവും അറിവുനേടാനുള്ള വ്യാകുലതയും ഉള്ളവർക്കു മാത്രമേ വിദ്യ സമ്പാദിക്കാനാകൂ. ശിഷ്യന്റെ ഈവിധ യോഗ്യതകൾ പരിശോധിക്കേണ്ടത് ഗുരുവിന്റെ കർത്തവ്യമാണ്. അയോഗ്യരിൽ ഒരു വിദ്യയും വിളങ്ങുകയില്ല. പരമമായിരിക്കുന്ന രഹസ്യവിദ്യയെ ജിജ്ഞാസുവായ ഉത്തമശിഷ്യനല്ലാതെ ഗുരുക്കന്മാർ ഉപദേശിക്കുകയില്ല. നചികേതസ്സിനെ ശരിക്കും പരീക്ഷിക്കുവാൻ യമധർമ്മരാജാവ് നിശ്ചയിച്ചു.
“നചികേതസ്സേ, നിനക്ക് നൂറുവയസ്സു വരെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പുത്രന്മാരേയും പൗത്രന്മാരേയും തരാം. ആയിരക്കണക്കിന് പശുക്കളേയും കുതിരകളേയും ആനകളേയും തരാം. സ്വർണ്ണം, വെള്ളി തുടങ്ങി വിലയേറിയവ എത്ര വേണമെങ്കിലും സ്വീകരിച്ചുകൊള്ളുക. ഭൂമിയിൽ വലിയൊരു സാമ്രാജ്യം വേണമെങ്കിൽ അതും ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊൾക. ഇതെല്ലാം അനുഭവിക്കാൻ എത്രകാലം നീ ജീവിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അത്രയും കാലം ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുക!”
“പ്രഭോ, ഇവയൊന്നും, എനിക്കാവശ്യമില്ല!”
“എങ്കിൽ നീ ധാരാളം ധനവും ദീർഘായുസ്സും നേടുക. നിന്നെ വിശാലമായ ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിലെ ചക്രവർത്തിയാക്കാം. മനുഷ്യലോകത്തിൽ സുഖസാമഗ്രികളെപ്പറ്റി നിനക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ടാകാം. അതെല്ലാം നീ വരമായി സ്വീകരിക്കുക. മനുഷ്യർക്കു ഒരിക്കലും ലഭിക്കാത്ത ദിവ്യസുന്ദരിമാരെ, തേരിലേറ്റി വാദ്യഘോഷങ്ങളോടുകൂടി നിനക്ക് നൽകാം. ഇവരെല്ലാം നിന്നെ എന്നും പരിചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. ഇങ്ങനെ നീ എത്രയും സുഖമായി ജീവിക്കുക. മരണത്തെപ്പറ്റിയുള്ള സംശയം വെടിയുക അതിനെപ്പറ്റി സംശയിക്കരുത്. അത്തരം ചോദ്യമോ വരമോ ആവശ്യപ്പെടരുത്! ഏതൊരാഗ്രഹത്തെയും വിചാരമാത്രയിൽ ഇഷ്ടം പോലെ അനുഭവിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാക്കി നിന്നെ മാറ്റാം.”
ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ നചികേതസ്സിനെ പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നിട്ടും നചികേതസ്സ് അതിനൊന്നും വശപ്പെട്ടില്ല. അവൻ പറഞ്ഞു.
“അല്ലയോ യമധർമ്മ രാജാവേ, അങ്ങ് എനിക്കു തരാമെന്നു പറഞ്ഞ ഈ സുഖസമ്പാദന സാമഗ്രികളെല്ലാം തന്നെ നാളേയ്ക്കു നിലനില്പില്ലാത്തവയാണ്. എല്ലാം നശിച്ചു പോകുന്നവയാണ്. അനുഭവിക്കുന്ന കാലത്ത് അവയെല്ലാം മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ബലത്തെ നശിപ്പിക്കുകയാണ്. എനിക്കു ദീർഘായുസ്സ് തരാമെന്ന് അങ്ങു പറഞ്ഞു. വിചിത്രം തന്നെ. അനന്തമായ കാലത്തെ അപേക്ഷിച്ചു നോക്കുമ്പോൾ ഏതൊരു ജീവിതവും അല്പകാലം മാത്രമേയുള്ളൂ. അങ്ങ് എനിക്കു വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന പശുക്കളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും സുന്ദരിന്മാരും നൃത്തവും ഗീതവുമൊക്കെ അങ്ങേയ്ക്കുതന്നെ ഇരിക്കട്ടെ. പരമമായിരിക്കുന്ന ആത്മതത്ത്വത്തെ മാത്രം എനിക്ക് ഉപദേശിച്ച് തന്നാലും. മനുഷ്യ ജീവിതത്തിലെ മരണാദിദുഃഖങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുവാൻ ആദ്ധ്യാത്മിക വിദ്യയ്ക്കു മാത്രമേ ശക്തിയുള്ളൂ! മറ്റൊരു വരം ഞാനാഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.”
“നചികേതസ്സേ, നിന്റെ മറ്റ് ഏതൊരാഗ്രഹവും ഞാൻ സാധിച്ചുതരാം.”
“പ്രഭോ, ഇതല്ലാതെ മറ്റൊരു വരം ഞാനാഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ധനം കൊണ്ട് മനുഷ്യനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുവാൻ സാധിക്കുകയില്ല. വിഷയങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു അതിൽ നിന്ന് വിരക്തിയും പ്രയാസമാണ്. സകലദേവന്മാർക്കും ബഹുമാന്യമായ അങ്ങയെ കണ്ടുമുട്ടിയ ഞാൻ ധന്യനാണ്! അങ്ങനെ എനിക്ക് വേണമെങ്കിൽ ധനവും ജീവിതകാലവും വേണ്ടത്ര നേടാനാകും. എന്നാൽ എനിക്കാവശ്യം ആയുസ്സിനും ധനത്തിനും ഉപരിയായ ആത്മജ്ഞാനം മാത്രമാണ്. പ്രഭോ! ജരാമരണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവരും അനുഗ്രഹശക്തിയോടു കൂടിയവരുമായ അങ്ങയെപ്പോലെയുള്ള ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിലെത്താൻ സാധിച്ചിട്ട്, പിന്നെ ഏതെങ്കിലും ഒരു മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ­വച്ചു തന്നെ സാധിക്കുന്ന സ്വർണ്ണം, സ്ത്രീ, കുളി, പാട്ട്, വാഹനം, ഭൂമി മുതലായവയെ വരമായി സ്വീകരിക്കാമോ? ഒരിക്കലുമില്ല. മൃത്യുദേവ, മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ മഹത്തായ ഫലത്തെ പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന പരലോക വിദ്യയെപ്പറ്റി എനിക്കു പറഞ്ഞു തന്നാലും. ആ വിഷയത്തിലുള്ള എന്റെ സംശയങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കിയാലും.”

സുഹൃത്ത് മനനത്തിൽ നിന്നു ഉണർന്നു. പ്രലോഭനങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടനായിട്ടില്ലാത്ത ഒരു നചികേതസ്സാണ് അദ്ദേഹമെന്നു എനിക്കു തോന്നി. ഞാൻ മന്ദഹസിച്ചു. സുഹൃത്ത് അത് ശ്രദ്ധിച്ചു.

“എന്തിനാണ് ചിരിച്ചത്?”

ഞാൻ പറഞ്ഞു. “ബലികാക്കയെ കുറിച്ചു ഓർത്തതാണ്. ആത്മജ്ഞാനം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന നചികേതസ്സുകൾ കുറയുന്ന ഇക്കാലത്ത് ബലികാക്കകളുടെ എണ്ണം കൂടിയില്ലെങ്കിലേ അൽഭുതമുള്ളൂ.”

സ്വാമി എത്തി. നീണ്ട നെടുങ്കൻ ആകാരം. ദീർഘകായൻ. നാല്പത്തഞ്ചുകാരനായ സ്വാമിക്കു ഞാൻ പരിചയിച്ച ചില സ്വാമിമാരുടെ ഗൗരവമില്ലായിരുന്നു. നര കയറിത്തുടങ്ങിയ താടിക്കു പോലും മുഖത്തു ഗൗരവം വരുത്താനായിട്ടില്ല. കണ്ണുകൾ ശാന്തമാണ്. അദ്വൈതിയുടെ നിർവികാരകത അവിടെ മുറ്റിനിൽക്കുന്നു.

സുഹൃത്ത് കളിയായി ചോദിച്ചു. “സ്വാമി, സത്യത്തിൽ ഈ ലോകം എന്നൊന്ന് ഇല്ലല്ലോ. എല്ലാം മായ അല്ലേ?”

സ്വാമി പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു. “ഹഹഹ മായയുടെ അർത്ഥം നിർവചനത്തിനു അതീതം എന്നാണ്. ഇല്ലാത്ത ഒന്ന് എന്നല്ല. സർവ്വം ഖലു ഇദം ബ്രഹ്മം എന്നു ഉപനിഷത്ത്. അപ്പോൾ ലോകവും ഇക്കാണുന്നതും എല്ലാം ബ്രഹ്മമാണ്. ബ്രഹ്മമായ ലോകം പിന്നെയെങ്ങിനെയാണ് ഇല്ലാത്ത ഒന്ന് ആകുന്നത്?”

സ്വാമി ഗൗരവത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. “ലോകം നിർവചനത്തിനു അതീതമാകുന്നത്, അതായത്, മായ ആകുന്നത്, വ്യക്തി ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരം നേടുമ്പോൾ മാത്രമാണ്. ബ്രഹ്മം സാക്ഷാത്കരിക്കാത്തവർക്കു ബാഹ്യലോകം നിർവചനത്തിനെല്ലാം വഴങ്ങുന്ന ദ്വൈതമായ വ്യവഹാരിക സത്യമാണ്. അവർ ആ ലോകത്തു എല്ലാ അർത്ഥത്തിലും ഇടപെട്ടു, അതിൽ ജീവിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.”

സുഹൃത്ത് വിട്ടില്ല. “അവിദ്യ ബ്രഹ്മത്തിനൊപ്പമാണെന്ന് വരുമ്പോൾ അവിടെ ദ്വൈതം വരുന്നില്ലേ?”

“ഇല്ല. അവിദ്യ ബ്രഹ്മതലത്തിലാണ് എന്നത് വ്യവഹാരിക നിലയിലുള്ള ഒരുവന്റെ വിചാരം ആണ്. അതായത് അവിദ്യയുള്ള ഒരുവന്റെ വിലയിരുത്തലാണ് അത്. അതിനാൽ ആ നിരീക്ഷണം അത്യന്തിക തലത്തിൽ ശരിയാണോ എന്നൊന്നും പറയാനാകില്ല. അത്യന്തിക തലത്തിൽ ബ്രഹ്മം മാത്രമേയുള്ളൂ എന്നു ഉപനിഷത്ത്.”

ഞങ്ങൾ പിന്നേയും കുറേനേരം തർക്കിച്ചു. പ്രാർത്ഥനാ സമയമായപ്പോൾ സ്വാമി സംസാരം നിർത്തി എഴുന്നേറ്റു. പടവുകൾ ഇറങ്ങി പുഴയിലേക്ക്. പുഴവെള്ളത്തിന്റെ കുളിർമ്മയിൽ കൈകാലുകൾ കഴുകി, മണപ്പുറത്തെ ശിവക്ഷേത്രത്തിനു നേരെ നോക്കി ഒരുനിമിഷം കൈകൂപ്പി ധ്യാനിച്ചു. സ്വാമി ഞങ്ങളോടു യാത്രപറഞ്ഞ് ആശ്രമത്തിലേക്കു നടന്നു. അജാനുബാഹുവായ ആ കഷായവസ്ത്രധാരിയുടെ നടപ്പിനു സന്യാസത്തിന്റെ ഗരിമയുണ്ടായിരുന്നു. ഞാനത് നിഷ്‌പ്രഭനായി നോക്കിനിന്നു.

സുഹൃത്ത് തട്ടിവിളിച്ചു ചോദിച്ചു. “താങ്കൾ
ചോദ്യത്തിന്റെ പോക്ക് മനസ്സിലാക്കി ഞാൻ തടസ്സപ്പെടുത്തി. “തിരയാണ് കടൽ അല്ല.”

“ജ്ഞാനം പൂർണമായാൽ പിന്നെ മുക്തി അല്ലേ

“ജ്ഞാനം പൂർണമാകുന്നത് ബോധനിലയിലെ മാറ്റത്തോടെയാണ്. അപ്പോൾ ജനന-മരണങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം കുറ്റിയറ്റു പോകും. നേട്ടങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും അർത്ഥരഹിതമാകും എന്നിൽ അത്തരം മാറ്റമൊന്നുമില്ല. ഞാനിന്നും വ്യവഹാരികയിൽ അഭിരമിക്കുന്നു. ലോകത്തെ മുറുകെ പിടിക്കുന്നു

സുഹൃത്ത് ധ്യാനത്തിന്റെ സ്വച്ഛതയിലേക്കു വഴുതും മുമ്പ് ഞാൻ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. “മുക്തി അത്തരക്കാർക്കു പറഞ്ഞിട്ടില്ല.”

ബലികാക്ക അവിടെത്തന്നെ ഉണ്ട്. അതിന്റെ കണ്ണുകളിൽ വല്ലാത്ത തിളക്കം. പെരിയാറിന്റെ അങ്ങേ തീരത്ത്, മണപ്പുറത്ത് നാലു പേർ. രണ്ടുപേർ കാൽമുട്ടു കുത്തി കുന്തിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരു സ്ത്രീയും പുരുഷനും. ഒരു വശത്ത് കാർമികൻ ഏതോ മന്ത്രങ്ങൾ ഉരുക്കഴിച്ച് നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകുന്നു. നിലവിളക്കിനു മുന്നിൽ വിരിച്ച തൂശനിലയിൽ പിണ്ഢച്ചോറ്. അതിൻമേൽ ക്രമമായ ഇടവേളയിൽ വന്നു വീഴുന്ന എള്ളും പൂവും. ആരുടെയൊക്കെയോ തേങ്ങലുകളെ കാറ്റ് കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വന്നു. ബലികാക്ക അതിൽ അസ്വസ്ഥനായി. ഉള്ളിലെ അസ്വസ്ഥത പുറത്തുകാട്ടി അത് കുളിപ്പടവിൽ അങ്ങുമിങ്ങും നടന്നു.

മണപ്പുറത്തു നിന്ന് പതിഞ്ഞ കയ്യടികൾ ഉയർന്നു. ഞാൻ കാക്കയെ നോക്കി. അതിന്റെ കണ്ണുകളിൽ, മുമ്പ് കണ്ട, പിണ്ഢത്തിനായുള്ള ദാഹമില്ല. ആഗ്രഹം ഇല്ല. മക്കളുടെ കയ്യടികൾ അതിനെ പ്രലോഭിപ്പിക്കുന്നില്ല. എന്റെയുള്ളിൽ യമനും നചികേതസും വീണ്ടും നിറഞ്ഞു വന്നു.

നചികേതസ് – “ഹേ ധർമ്മരാജാവേ! ഏതൊരു പരമാത്മാവിനെയാണൊ അങ്ങ് ധർമ്മാധർമ്മങ്ങൾക്കും, കാര്യകാരണ സ്വരൂപമായ പ്രപഞ്ചത്തിനും, ഭൂതം, ഭവിഷ്യം, വർത്തമാനം എന്നീ ത്രികാലങ്ങൾക്കും അതീതനായി കാണുന്നത്, ആ പരബ്രഹ്മത്തെ പറ്റി പറഞ്ഞുതരാൻ കൃപയുണ്ടാകണം.:
യമരാജൻ - “ഏതൊരു പരമപദത്തെയാണോ വേദങ്ങളെല്ലാം പ്രതിപാദിക്കുന്നത്, ഏതൊരു പദമാണോ സമ്പൂർണ്ണതപസ്സിനെയും ആഭാസമാത്രമാക്കിത്തീർക്കുന്നത്, ഏതൊരു പദത്തെ ആഗ്രഹിച്ചാണോ സാധകൻ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നത്, ആ പരമപദത്തെപ്പറ്റി ഞാൻ നിനക്കു ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞു തരാം. അതിന്റെ ഏകാക്ഷരമാണ് ‘ഓം’. ഇതുതന്നെയാണ് അക്ഷരബ്രഹ്മം, ഇതുതന്നെയാണ് പരബ്രഹ്മം ഈ ആത്മാവ് ജനിക്കുന്നുമില്ല മരിക്കുന്നുമില്ല. അത് നിത്യമാണ്. അത് ആരാലും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുമല്ല, അതിനാൽ ആരും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിട്ടുമില്ല. അത് ജന്മരഹിതവും, നിത്യവും, ശാശ്വതവും, സനാതനവുമാകുന്നു. ശരീരം നശിച്ചാലും അത് നശിക്കുന്നില്ല. ഈ പരമാത്മാവ് ഇരിക്കവെ തന്നെ ബഹുദൂരം പോകുന്നു. ശയിക്കവെ തന്നെ എല്ലാ ഭാഗത്തും പോകുന്നു. ആ പരമാത്മാവ് വാക്കിനും കാതിനും ബുദ്ധിക്കും അപ്രാപ്യമാണ്…”
യമൻ തുടർന്നു – “നീ ഈ ശരീരത്തെ രഥമെന്നും, ജീവാത്മാവിനെ രഥി എന്നും, ബുദ്ധിയെ സാരഥി എന്നും, മനസ്സിനെ കടിഞ്ഞാൺ എന്നും മനസ്സിലാക്കുക. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കുതിരകളാണെന്നും, വിഷയങ്ങൾ അവയുടെ ഗമനാഗമന മാർഗ്ഗങ്ങളാണെന്നും, വിദ്വാന്മാർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഇന്ദ്രിയാദികളോടു കൂടി വസിക്കുന്ന ജീവാത്മാവ് തന്നെയാണ് അതിന്റെ ഭോക്താവ്. അവിവേകിയും അസംയതചിത്തനുമായ മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അസമർത്ഥനായ സാരഥിയുടെ ദുഷ്ടാശ്വങ്ങളെ പോലെ നിയന്ത്രണാതീതങ്ങളാണ്. എന്നാൽ സദാവിവേകബുദ്ധിയോടു കൂടിയിരിക്കുന്നവനും, ജിതേന്ദ്രിയനുമായ വ്യക്തിയുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കുശലനായ സാരഥിയുടെ ശ്രേഷ്ഠങ്ങളായ കുതിരകളെ പോലെ നിയന്ത്രണാധീനങ്ങളായിരിക്കുന്നു.
അവിവേകിയും, അസംയതചിത്തനും, അശുദ്ധഹൃദയനുമായ മനുഷ്യൻ ജനനമരണമാകുന്ന ചക്രത്തിൽപ്പെട്ട് നട്ടംതിരിയുന്നു. അവൻ ഒരിക്കലും പരമപദത്തെ പ്രാപിക്കുന്നില്ല. വിവേകിയും, സംയതചിത്തനും, പരിശുദ്ധഹൃദയനുമായ മനുഷ്യൻ ആ പരമപദത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെനിന്നും പിന്നീട് അവനു മടങ്ങേണ്ടി വരുന്നില്ല. അതായത് പുനർജന്മമില്ല.”
യമൻ ഉപസംഹരിച്ചു. “ഇന്ദ്രിയങ്ങളേക്കാൾ ശക്തിയേറിയത് വിഷയവും; വിഷയത്തേക്കാൾ ശക്തിയേറിയത് മനസ്സും, മനസ്സിനേക്കാൾ മഹത്വമേറിയത് ബുദ്ധിയും, ബുദ്ധിയേക്കാൾ മഹത്വമേറിയത് ഈ ആത്മാവും ആകുന്നു. അതാണ് സർവ്വത്തിലും ശ്രേഷ്ഠമായിട്ടുള്ളത്. ആത്മാവിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായിട്ടുള്ളത് അവ്യക്തശക്തിയും, അവ്യക്തശക്തിയേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായിട്ടുള്ളത് പരമാത്മാവുമാണ്. ആ പരമാത്മാവിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായിട്ടൊന്നുമില്ല. അതുതന്നെയാണ് എല്ലാവർക്കും പരമകാഷ്ഠയും, പരമഗതിയും.”

            ബലികാക്ക എന്നെ ഉറ്റുനോക്കിയിരിക്കുകയാണ്. ടെലിപ്പതിയായി എന്റെ മനോവിചാരം അത് മനസ്സിലാക്കിയോ? ഞാൻ സംശയിച്ചു.

സുഹൃത്ത് ചോദിച്ചു. “ആത്മജ്ഞാനം നേടിയാൽ ദേഹമുക്തി ഉടനുണ്ടാകുമോ?”
            ഞാൻ നിഷേധിച്ചു. “ഇല്ല. പുഷ്പിച്ചു തുടങ്ങിയ പ്രാരാബ്ധകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിച്ചു തീർന്ന ശേഷമേ ശരീരം നശിക്കൂ.”

            ബലിക്കാക്ക ചാടിച്ചാടി ഞങ്ങൾ ഇരിക്കുന്നതിനു അടുത്തെത്തി. സുഹൃത്ത് നീരസത്തോടെ കൈയാട്ടി അതിനെ ഓടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. കാക്ക ഒരുനിമിഷം ശങ്കിച്ചുനിന്നു. പിന്നെ ആകാശത്തേക്കു പറന്നുയർന്നു. മണപ്പുറത്തെ പിണ്ഢച്ചോറ് ലക്ഷ്യമാക്കിയാണ് പോക്കെന്ന് ഞാൻ കരുതി. എന്നാൽ ആലുവപ്പുഴയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്തു എത്തിയപ്പോൾ ബലികാക്ക പൊൻമാനിനെപോലെ പുഴയിലേക്കു കൂപ്പുകുത്തുകയാണ് ചെയ്തത്.

Friday, March 24, 2017

ആർഷദർശനങ്ങൾ - പുതിയ പുസ്തകം!

എന്റെ മൂന്നാമത്തെ പുസ്തകം പുറത്തിറങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
പേര് - ആർഷദർശനങ്ങൾ!
ഫിലോസഫി/ദർശനം ആണ് വിഷയം.
ഭാരതീയ ദർശനങ്ങളിൽ (പ്രത്യേകിച്ചും അദ്വൈതവേദാന്തം) ഊന്നിയുള്ള 17 ലേഖനങ്ങളുടെ സമാഹാരം.
നവ പുസ്തക പ്രസാധകരിൽ ശ്രദ്ധേയരായ 'ബുദ്ധ ബുക്ക്സ്' പബ്ലിഷ് ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
120 രൂപയാണ് വില.
160 പേജുകൾ.


പുസ്തകം വാങ്ങാൻ 9947254570 എന്ന നമ്പറിലേക്കു "AD-space-Address with Pin Code" എന്ന ഫോർമാറ്റിൽ SMS അയയ്ക്കുക.
Bank account details - "Buddha Books, Ac/No: 337501010034342, Union Bank, Aluva Branch, IFSC code: UBIN0533751."

Flipkart വഴി വാങ്ങാൻ => https://goo.gl/YL50XL

You can also contact me to get book => sunilmv@gmail.com

പുസ്തകത്തിലെ ഉള്ളടക്കം:-

1. ഭാരതീയ ദർശനങ്ങളുടെ ആവിർഭാവം.
2. തത്ത്വജ്ഞാന ധാരകളുടെ വിഭജനം.
3. മോക്ഷ-മാർഗങ്ങൾ.
4. പ്രമാണങ്ങൾ.
5. ഭാരതീയ ദർശന ധാരകൾ.
6. വ്യക്തിത്വം ശരീര സൃഷ്ടിയോ? – ന്യായ വീക്ഷണം.
7. അദ്വൈത വേദാന്തത്തിലെ പ്രമാണങ്ങൾ.
8. പ്രപഞ്ച-സൃഷ്ടിവാദത്തിലെ അപാകതകൾ.
9. അദ്വൈതം – കർക്കശമായ ഏകത്വം.
10. അവിദ്യ – വിദ്യയുടെ മൂടുപടം.
11. ബോധം: ബാഹ്യലോകത്തിന്റെ ആധാരം.
12. എന്തുകൊണ്ട് നമ്മിൽ ദൈവികത്വം ഉണ്ട്?
13. ബാഹ്യലോകം എന്തുകൊണ്ട് അനിർവചനീയം (മായ) ആകുന്നു?
14. യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ മൂന്ന് അളവുകൾ.
15. ഉപസംഹാരം.

അനുബന്ധം:-
1. ഉപനിഷത്തും ശ്രീബുദ്ധതത്ത്വങ്ങളും.
2. പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ - ഉപനിഷത്ത് - ഗ്രീക്ക് ദർശനങ്ങളിൽ.

സുഹൃത്തുക്കളുമായി പങ്കുവയ്ക്കുക.

Thursday, January 21, 2016

KESARI ARTICLE: ഉപനിഷത്തും ശ്രീബുദ്ധ തത്ത്വങ്ങളും

Hi everyone,

ഞാൻ എഴുതിയ "ഉപനിഷത്തും ശ്രീബുദ്ധ തത്ത്വങ്ങളും" എന്ന ദീർഘ ലേഖനം ഡിസംബർ - ജനുവരി മാസങ്ങളിൽ, നാല് ലക്കങ്ങളിലായി 'കേസരി വാരിക' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അവയുടെ സ്കാൻ കോപ്പികൾ ഒരു പിഡിഎഫ് രൂപത്തിൽ ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യാൻ താഴെയുള്ള ലിങ്ക് ഉപയോഗിക്കുക.

(Or Download Link => https://drive.google.com/file/d/0B8tPMBPQ_iIUYXFtaGN1aDA4Mjg/view?pref=2&pli=1 )
Download All Pages from Here.



















ഫിലോസഫി ബുക്കുകൾ വാങ്ങിത്തന്ന് എന്റെ ഫിലോസഫി വായനയെ പരിപോഷിപ്പിച്ച എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കൾക്കും നന്ദി പറയുന്നു. എല്ലാവരും വായിക്കുക. പങ്കുവയ്ക്കുക. കൊച്ചുകൊച്ചു സംശയങ്ങൾക്കും സുസ്വാഗതം.

Monday, October 26, 2015

ഉപനിഷത്തും മഹായാന ബുദ്ധിസവും: അശ്വഘോഷന്റെ പ്രാധാന്യം

ബൗദ്ധ ദർശനത്തെ സംബന്ധിക്കുന്ന പുസ്തകങ്ങളിൽ മഹായാന ബുദ്ധിസത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായി പൊതുവെ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് മധ്യമക ആചാര്യനായ നാഗാർജുനനെയാണ്. ഇതിൽ തെറ്റില്ലെങ്കിലും, ഈ പ്രസ്താവം പൂർണമായും ശരിയല്ല. കാരണം നാഗാർജുനന്റെ പല സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെയും മൂലം അശ്വഘോഷൻ എന്ന ദാർശനികനിലാണ്. അശ്വഘോഷന്റെ ‘The Awakening of faith in Mahayana’ എന്ന പുസ്തകത്തിൽ മഹായാന ദർശനത്തിന്റെ ബീജങ്ങൾ എല്ലാം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

അശ്വഘോഷൻ തുടങ്ങി വച്ച സിദ്ധാന്തങ്ങളെ, സ്വന്തം കരവിരുതാൽ വികസിപ്പിച്ച്, അസാമാന്യ യുക്തിയാൽ, പഴുതില്ലാത്ത വിധം വ്യാഖ്യാനിച്ചു ചിട്ടപ്പെടുത്തുകയാണ് നാഗാർജുനൻ ചെയ്തത്. അദ്ദേഹം മഹായാന ബുദ്ധിസത്തെ അദ്വിതീയ സ്ഥാനത്തേക്കു ഉയർത്തി. മഹായാന ബുദ്ധിസത്തെ ക്രോഢീകരിക്കുന്നതിൽ നാഗാർജുനൻ പ്രദർശിപ്പിച്ച പാണ്ഢിത്യം ‘ബുദ്ധൻ രണ്ടാമൻ’ എന്ന വിശേഷണം അദ്ദേഹത്തിനു നേടിക്കൊടുത്തു[1]. ചുരുക്കത്തിൽ, മഹായാന ബുദ്ധിസത്തെ സംബന്ധിക്കുന്ന ഏത് പഠനവും ആരംഭിക്കേണ്ടത് അശ്വഘോഷനിലാണ്. ‘The awakening of faith in Mahayana’ എന്ന കൃതിയുടെ പ്രാധാന്യം ഇവിടെ വളരെയാണ്.

ബുദ്ധ തത്ത്വങ്ങളെ പോലെ, ‘The awakening of faith in Mahayana’ എന്ന പുസ്തകവും ഉപനിഷത്ത് ആശയങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ‘Suchness’ (Bhutatathata) ഉപനിഷത്ത് ബ്രഹ്മവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാവുന്ന ആശയമാണ്. ‘Suchness’ അനിർമിതവും, അനശ്വരവുമാണ്. അത് ലോകത്തിലുള്ള എല്ലാത്തിനേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

“The Soul as Suchness: What is meant by the soul as Suchness (Bhutatathata), is the oneness of the totality of things (Dharmadhatu), the great all-including whole, the quintessence of the Doctrine. For the essential nature of the soul is uncreate and eternal.[2]

Suchness ഏകത്വത്തെ കുറിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ലോകത്തിലെ വൈവിധ്യങ്ങൾക്കു കാരണമെന്ത്? അശ്വഘോഷൻ ഉപനിഷത്ത് ആശയത്തിനോടു ചേർന്നു നിന്നുകൊണ്ട് തുടരുന്നു.

“… All things, simply on account of our confused subjectivity, appear under the forms of individuation. If we could overcome our confused subjectivity, the signs of individuation would disappear, and there would be no trace of a world of [individual and isolated] objects.”

“The multitude of people are said to be lacking in enlightenment, because ignorance (avidya) prevails there from all eternity, because there is a constant succession of confused subjective states (smriti) from which they have never been emancipated. But when they transcend their subjectivity, they can then recognize that all states of mentation, viz., their appearance, presence, change, and disappearance [in the field of consciousness] have no [genuine] reality. They are neither in a temporal nor in a spatial relation with the one soul, for they are not self-existent.”

ബാഹ്യലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളുടെ ശരിയായ സ്വഭാവം/സത്ത മനുഷ്യബുദ്ധിക്ക് മനസ്സിലാകില്ലെന്നു അശ്വഘോഷൻ പറയുന്നു. ഉപനിഷത്തിലും ഇതേ ആശയമുണ്ട്. ബാഹ്യലോകം അടക്കമുള്ള, എല്ലാത്തിന്റേയും ആധാരം ബ്രഹ്മം ആണെന്നും, ബ്രഹ്മം മനുഷ്യബുദ്ധിക്കു വഴങ്ങുന്നതല്ലെന്നും ഉപനിഷത്ത് പറയുന്നു.

“Therefore all things in their fundamental nature are not namable or explicable. They cannot be adequately expressed in any form of language… They are subject neither to transformation, nor to destruction. They are nothing but the one soul, for which Suchness is another designation. Therefore they cannot be [fully] explained by words or exhausted by reasoning.”

ഉപനിഷത്തിൽ പരോക്ഷമായി സൂചനയുള്ളതും, ശങ്കരാചാര്യർ അദ്വൈത വേദാന്തത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചതുമായ മായവാദത്തിന്റെ അർത്ഥവും ഇതു തന്നെയാണ്. മായവാദം അനുസരിച്ച് ബാഹ്യലോകത്തിന്റെ സ്വഭാവം അനിർവചനീയമാണ്.

ഉപനിഷത്തിലെ നിർഗുണ ബ്രഹ്മത്തെ പോലെ Suchness-നു വിശേഷണങ്ങളോ ഗുണങ്ങളോ ഇല്ല.

“While all words and expressions are nothing but representations and not realities, and their existence depends simply on our confused subjectivity, Suchness has no attribute [of particularity] to speak of…… In the essence of Suchness, there is neither anything which has to be excluded, nor anything which has to be added.”

വിശേഷണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിൽ, മനുഷ്യർക്കു എപ്രകാരമാണ് Suchness-നെ അറിയാനാവുക? അശ്വഘോഷന്റെ മറുപടി Suchness-നെ അറിയാൻ ‘അതായി’ മാറുകയല്ലാതെ മറ്റു വഴിയില്ല എന്നാണ്.

“As soon as you understand that when the totality of existence is spoken of, or thought of, there is neither that which speaks nor that which is spoken of, there is neither that which thinks nor that which is thought of; then you conform to Suchness; and when your subjectivity is thus completely obliterated, it is said to have the insight.”

Suchness-നെ മനസ്സിലാക്കാൻ, അതിനെ കുറിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ ശ്രവിക്കുകയും, മനനം ചെയ്യുകയും വേണമെന്നു ചുരുക്കം. ഉപനിഷത്തും ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരത്തിനു ശ്രവണ, മനന, നിദിധ്യാസന രീതികൾ അനുശാസിക്കുന്നു. അതുവഴി സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടുന്ന പരമാർത്ഥിക നിലയിൽ അറിയുന്നവൻ, അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തു, അറിവ് എന്നീ വേർതിരിവുകൾ ഉണ്ടാവുകയില്ല.

Suchness-നെ വിവരിക്കാൻ അശ്വഘോഷൻ നിഷേധ പ്രസ്താവനകളും (Negation), നിർവചന പ്രസ്താവനകളും (Affirmation) ഉപയോഗിക്കാമെന്നു പറയുന്നു. ഇവയ്ക്കു യഥാക്രമം നിർഗുണ, സഗുണ ബ്രഹ്മവുമായി സാമ്യമുണ്ട്.

“Again there is a twofold aspect in Suchness, if viewed from the point of its explicability. The first is trueness as negation (sunyata) in the sense that it is completely set apart from the attributes of all things unreal, that it is the real reality…… by trueness as negation we mean that in its [metaphysical] origin it has nothing to do with things defiled [i. e., conditional], that it is free from all signs of distinction existing among phenomenal objects, that it is independent of unreal, particularizing consciousness.”

വിശേഷണങ്ങൾ മുഖേനയും Suchness-നെ വിവരിക്കാവുന്നതാണ്.

“… The second is trueness as affirmation (asunyata), in the sense that it contains infinite merits that it is self-existent…… [as soon as we understand] subjectivity is empty and unreal, we perceive the pure soul manifesting itself as eternal, permanent, immutable and completely comprising all things that are pure. On that account we call it affirmation [or reality, or non-emptiness, asunyata].”

ബുദ്ധമതം ഒരു പരമാർത്ഥ സത്യത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല എന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ പൊതുവെയുണ്ട്. യഥാർത്ഥ സ്ഥിതി മറിച്ചാണ്. ബോധിസത്വത്വത്തിനു ഉപരിയായുള്ള നിർവാണ പദം പ്രാപിച്ചവർ മാറ്റങ്ങൾക്കു വഴങ്ങാത്ത, സ്ഥിരമായ ഒരു ബോധതലത്തെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു.

“Those who have transcended the stage of Bodhisattva hood and attained the ultimate goal, possess a consciousness which is consistent and harmonious; they have recognized the origin from which consciousness [or mentation] starts. This will truly be called enlightenment…… Having transcended the attributes of enlightenment and the subtlest form of particularization, they [i. e., Buddhas] have gained a perfect and eternal insight into the very nature of the soul [i. e., Suchness], because the latter now presents itself to them in its absolute and immutable form.”

ഉപനിഷത്തിൽ അന്തർലീനമായിട്ടുള്ളതും, അദ്വൈത വേദാന്തത്തിൽ സിദ്ധാന്തിച്ചിട്ടുള്ളതുമായ ബ്രഹ്മം – അവിദ്യ ആശയങ്ങൾ വളരെ വ്യക്തമായ രീതിയിൽ അശ്വഘോഷൻ പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവിദ്യ, പരമാർത്ഥ സത്യത്തിന്റെ തലത്തിൽ നിലനിൽപ്പില്ലാത്തതും, പരമാർത്ഥ സത്യത്തിനു താഴെയുള്ള തലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുമായ ഒന്നായി പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിനെ ‘സമുദ്രം – തിരമാല’ ഉദാഹരണത്തോടു ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. അവിദ്യയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ നിർവാണമാകുന്ന സമുദ്രത്തിൽ, വൈവിധ്യങ്ങൾ എന്ന തിരമാലകൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ തിരമാലകൾ സത്യത്തിൽ സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു ഭിന്നമല്ല. അവിദ്യ മൂലം ഭിന്നമായി ചിലർക്കു തോന്നുകയാണ്. അവിദ്യ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ സമുദ്രം ശാന്തമാവുകയും (നിർവാണം പ്രാപിക്കുകയും), വൈവിധ്യങ്ങൾ (തിരമാലകൾ) നിലക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

“Though all modes of consciousness and mentation are mere products of ignorance, ignorance in its ultimate nature is identical and not-identical with ‘enlightenment a priori’; and therefore ignorance in one sense is destructible, while in the other sense it is indestructible. This may be illustrated by [the simile of] the water and the waves which are stirred up in the ocean. Here the water can be said to be identical [in one sense] and not-identical [in the other sense] with the waves. The waves are stirred up by the wind, but the water remains the same. When the wind ceases, the motion of the waves subsides; but the water remains the same.”

മഹായാന ബുദ്ധിസത്തിലെ രണ്ടു ദർശനങ്ങളുടേയും (മധ്യമക & വിജ്ഞാനവാദ) അടിസ്ഥാനം അശ്വഘോഷനിലാണ്. മനസ്സിനു പ്രാമുഖ്യം കൊടുക്കുന്ന വിജ്ഞാനവാദത്തിനു അനുകൂലമായ നിരവധി സൂക്തങ്ങൾ Awakening of faith in Mahayana-യിൽ ഉണ്ട്.

“Since all things, owing the principle of their existence to the mind (Aalaya-vijnana), are produced by subjectivity (smriti), all the modes of particularization are the self-particularization of the mind. The mind in itself [or the soul] being, however, free from all attributes, is not differentiated. Therefore we come to the conclusion that all things and conditions in the phenomenal world, hypostasized and established only through ignorance {avidya) and subjectivity on the part of all beings, have no more reality than the images in a mirror. They evolve simply from the ideality of a particularizing mind. When the mind is disturbed, the multiplicity of things is produced; but when the mind is quieted, the multiplicity of things disappears.”

അസംഗൻ, വസുബന്ധു എന്നിവരടങ്ങുന്ന വിജ്ഞാനവാദികൾക്കു ഈ ഗ്രന്ഥം പ്രചോദനമായി എന്നതിൽ തർക്കമില്ല.

ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവായ ബ്രഹ്മവും തമ്മിലുള്ള അനന്യഭാവമാണ് ഉപനിഷത്തിലെ പ്രബലമായ ആശയം. അജ്ഞാനത്തിന്റെ പിടിയിലുള്ള ജീവാത്മാവ്, ഞാൻ സത്യത്തിൽ ബ്രഹ്മം ആണ് എന്നു തിരിച്ചറിയാനാകാതെ, ജനന-മരണ പ്രക്രിയകളിലൂടെ പുനർജനിക്കുന്നു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മവിദ്യ സ്വായത്തമാകുമ്പോൾ ജീവാത്മാവ് പരമാത്മാവായി മാറുന്നു. അശ്വഘോഷനിലും ഇതിനോടു സാമ്യമുള്ള പ്രസ്താവനകൾ ഉണ്ട്.

In the one soul we may distinguish two aspects. The one is the Soul as Suchness; the other is the soul as birth-and- death (Samsara). Each in itself constitutes all things, and both are so closely interrelated that one cannot be separated from the other.”

നിർവാണം/മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭിക്ഷു അനുവർത്തിക്കേണ്ട ചര്യകളെ പറ്റി പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്. ഉറച്ച വിശ്വാസം, സദ്‌പ്രവൃത്തികൾ, ജ്ഞാന സമ്പാദനം, അതീന്ദ്രിയ ധ്യാനം എന്നിവയാണവ.

“Ways of practicing the Right Path: By this we mean that all Bodhisattvas, by their aspiration and discipline, will be able to attain to the reason that made all Tathagatas perceive the path (Marga)… Briefly stated, there are three kinds of aspiration: (1) Aspiration through the perfection of faith. (2) Aspiration through knowledge and practice. (3) Aspiration through intellectual intuition.”

അശ്വഘോഷൻ വിവരിച്ചിരിക്കുന്ന മോക്ഷത്തിനായുള്ള മാർഗങ്ങൾ ഉപനിഷത്തിൽ വിവരിച്ചിരിക്കുനതിനു അനുരൂപമാണ്. മുകളിലുള്ള വരികൾ ഉപനിഷത്തിലെ ഭക്തി – കർമ്മ – ജ്ഞാന – ധ്യാന മാർഗങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

പ്രമുഖ ബുദ്ധിസ്റ്റ് ദാർശനികനായിരുന്ന അശ്വഘോഷൻ ഹീനയാന വിഭാഗത്തിനും മഹായാന വിഭാഗത്തിനും ഇടയിലെ കണ്ണിയാണ്. പ്രകൃതിയിലുള്ള (ബാഹ്യലോകത്തിലുള്ള) എല്ലാത്തിനും ആസ്ഥിത്വം നൽകുന്ന സർവസ്തിവാദം (ഹീനയാനം), അത്മാവിനെ നിരസിക്കുന്നു. എന്നാൽ അശ്വഘോഷന്റെ സിദ്ധാന്തത്തിലെ പ്രകടമായ മാറ്റം, അദ്ദേഹം ബാഹ്യലോകത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര ആസ്ഥിത്വത്തെ നിഷേധിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഇതു പിന്നീട് ധർമ്മ ശൂന്യത എന്നറിയപ്പെട്ട്, മഹായാന ബുദ്ധിസത്തിന്റെ പ്രമുഖ സിദ്ധാന്തമായി. അതിനാൽ മഹായാന ബുദ്ധിസം ആരംഭിക്കുന്നത് അശ്വഘോഷനിൽ നിന്നാണ്, നാഗാർജുനനിൽ നിന്നല്ല.


[1] വിജ്ഞാനവാദ ദർശനത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ വസുബന്ധുവിനേയും ‘ബുദ്ധൻ രണ്ടാമൻ’ എന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്.
[2] The awakening of Faith in Mahayana’ by Asvaghosha; translated by DT Suzuki. എല്ലാ ക്വോട്ടുകളും ഈ പുസ്തകത്തിൽ നിന്നാണ്.

Monday, September 21, 2015

ഉപനിഷത്തും ശ്രിബുദ്ധ തത്ത്വങ്ങളും - 3

സത്യത്തിന്റെ / യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ രണ്ട് തലങ്ങൾ[1]:-

ഉപനിഷത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള പരമാർത്ഥ സത്യത്തിന്റെ രണ്ട് തലത്തെ ശ്രീബുദ്ധനും പരോക്ഷമായി അംഗീകരിക്കുന്നു. ബുദ്ധൻ താൻ പ്രാപിച്ച ‘ഉയർന്ന നില’യെ പറ്റി പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുക. ബ്രഹ്മജ്വാല സൂത്രത്തിൽ നിന്നു എടുത്തെഴുതുന്നു.

“These, O brethren, are those other things, profound, difficult to realize, hard to understand, tranquillizing, sweet, not to be grasped by mere logic, subtle, comprehensible only by the wise, which the Tathagata, having himself realized and seen face to face, hath set forth; and it is concerning these that they who would rightly praise the Tathagata in accordance with the truth, should speak.[2]

ഈ സൂത്രം പ്രകാരം യുക്തിക്കു അപ്പുറമുള്ള, മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള, വിജ്ഞാനപടുക്കൾക്കു മാത്രം സ്വായത്തമാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ‘ആസ്ഥിത്വ നില’ ഉണ്ട്. ബുദ്ധന്റെ ഈ പ്രസ്താവം പരോക്ഷമായി പരമാർത്ഥ സത്യത്തിന്റെ രണ്ട് തലത്തെ കുറിക്കുന്നു. ഇതിൽ ആദ്യത്തെ തലം വിജ്ഞാനപടുക്കൾക്കു മാത്രമേ പ്രാപിക്കാനാകൂ[3]. ബ്രഹ്മജ്വാല സൂത്രം പ്രകാരം ബുദ്ധൻ ഈ നില സാക്ഷാത്കരിച്ച വ്യക്തിയാണ്. യുക്തിക്കു അപ്പുറമുള്ള, അജ്ഞാനികൾക്കു മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഈ നില പ്രാപിച്ചതു വഴി ബുദ്ധൻ നിലനിൽക്കുന്നത്, യുക്തിയിലൂടെ കാര്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്ന അജ്ഞാനികളായവർക്കു ഒപ്പമുള്ള നിലയിൽ അല്ല. അതിനാൽ ഉയർന്ന ആസ്ഥിത്വ നില പ്രാപിച്ചിട്ടില്ലാത്ത അജ്ഞാനികൾ സ്വാഭാവികമായും സത്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു നിലയിലായിരിക്കും നിലകൊള്ളുന്നത്. ഈ ആശയം ബ്രഹ്മജ്വാല സൂത്രത്തിൽ സുവ്യക്തമാണ്. മറ്റു സൂത്രങ്ങളിലും ഇതേ ആശയം പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇപ്രകാരം ബുദ്ധതത്ത്വത്തിൽ, ഉപനിഷത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന പോലെ, സത്യത്തിനു രണ്ട് നിലകൾ ഉണ്ട്.

പരമാർത്ഥ സത്യത്തിനു രണ്ട് തലങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്നതിന്റെ മറ്റൊരു തെളിവാണ് ‘നാമരൂപ’യെ പറ്റിയുള്ള ബുദ്ധന്റെ പ്രസ്താവങ്ങൾ. നാമരൂപ സിദ്ധാന്തം അനുസരിച്ച്, ഭൗതിക ലോകത്തിലുള്ള വസ്തുക്കളെല്ലാം, അവയുടെ രൂപത്തിനു അനുസരിച്ച് വിവിധ നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നവ മാത്രമാണ്. നാമരൂപ സിദ്ധാന്തത്തിൽ അന്തർലീനമായിരിക്കുന്നത് എല്ലാം മാറ്റങ്ങൾക്കു വിധേയമാണ് എന്ന ബുദ്ധതത്ത്വം തന്നെയാണ്. നിരന്തരം മാറ്റങ്ങൾക്കു വിധേയമാകുന്നത് എന്താണോ അതിനു സത്ത ഇല്ല. അവയ്ക്കു പരമമായ നിലനിൽപ്പും ഇല്ല. ഇക്കാരണങ്ങളാൽ ഭൗതിക ലോകത്തുള്ള വിവിധ വസ്തുക്കളെ നാം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ആ വസ്തുക്കളുടെ ആകാരത്തിനു അനുസരിച്ചുള്ള വിവിധ പേരുകളാൽ ആണ്. സ്വർണവും സ്വർണാഭരണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇവിടെ ഉദാഹരണമായി എടുക്കാം. എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും സ്വർണം തന്നെയാണ്. എന്നാൽ ആകൃതിക്കു അനുസരിച്ച് സ്വർണത്തിനെ വള, മാല, ബ്രേസ്‌ലെറ്റ് എന്നിങ്ങനെ വിവിധ പേരുകളിൽ വിളിക്കുന്നു. ഇതുപോലെ ഒരേയൊരു പരമ സത്യത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളാണ് ഭൗതിക ലോകവും അതിലുള്ള വസ്തുക്കളും എന്ന വസ്തുതയാണ് നാമ-രൂപത്തിൽ അന്തർലീനമായിരിക്കുന്ന തത്ത്വം. കാര്യങ്ങൾ ഇങ്ങിനെയായിരിക്കെ നാമ-രൂപത്താൽ മാത്രം നിലനിൽപ്പുള്ള ഭൗതിക ലോകം അത്യന്തികമായി സത്യമാണെന്നു കരുതുക വയ്യ. എങ്കിൽ ഈ ഭൗതിക ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന്റെ ആധാരം എവിടെയാണ്? അതിലേക്കു വഴിയെ വരാം.

ഉപനിഷത്തും നാമ-രൂപ തത്ത്വത്തെ അനുശാസിക്കുന്നു. ഒരു താരതമ്യം വഴി ഇതിനെ വിശദീകരിക്കാം. കളിമണ്ണ് കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ വിവിധ പാത്രങ്ങൾ നമുക്കു ചുറ്റുമുണ്ട്. ഈ പാത്രങ്ങൾക്കു വിവിധ പേരുകളുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ പേരുകൾ (നാമം) എല്ലാം വിവിധ പാത്രങ്ങളെ അവയുടെ ആകാരത്തിനു അനുരൂപമായി തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഓരോ വാക്കുകൾ മാത്രമാണ്. അല്ലാതെ കളിമണ്ണിൽ നിന്ന് വേറിട്ടു നിൽക്കുന്ന ഒരു വസ്തുവിനെ അത്യന്തികമായി സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നതല്ല പേരുകൾ. കളിമണ്ണാണ് ഈ വസ്തുക്കളുടെയെല്ലാം സത്തയും ആധാരവും. അതുവഴി കളിമണ്ണിനെ അറിഞ്ഞാൽ നമുക്ക് സ്വാഭാവികമായും കളിമണ്ണ് കൊണ്ടു ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ അടിസ്ഥാനത്തേയും അറിയാം. കാര്യം (കളിമൺ പാത്രങ്ങൾ)‌ അത്യന്തികമായി കാരണത്തിൽ (കളിമണ്ണ്) അന്തർലീനമാണെന്നു ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കാരണം പരിണമിച്ചുണ്ടായ വസ്തുവിനെ അതിന്റെ ആകാരത്തിനു അനുസരിച്ച്, പേരിട്ടു വിളിക്കുന്നതാണ് കാര്യം. കാര്യം അത്യന്തികമായി കാരണത്തിൽ നിന്നു വിഭിന്നമല്ല. എന്നാൽ ഭൗതിക ലോകത്തിൽ (വ്യവഹാര സത്യം) വ്യത്യസ്ത ആകാരത്തിലും നാമത്തിലും അറിയപ്പെടുന്നതിനാൽ കാര്യവും കാരണവും പൂർണമായും അനന്യം ആണെന്നു പറയുകയും വയ്യ. വേറൊരു വിധത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ ഭൗതിക ലോകം അതിന്റെ കാരണമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് വിഭിന്നമാണെന്നു പറയാൻ വയ്യ. അതേ സമയം നാമ-രൂപത്താൽ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതു മൂലം അനന്യം ആണെന്നും പറയാനാകില്ല[4]. (അപ്പോൾ എങ്ങിനെ നമുക്ക് ഭൗതിക ലോകത്തിന്റെ നിലയെ വിശേഷിപ്പിക്കാം? അദ്വൈത വേദാന്തം ഈ നിലയെ അനിർവചനീയം/മായ എന്നു വിളിക്കുന്നു. അനിർവചനീയമായ നിലയാണ് മായ. അല്ലാതെ നിലവിലില്ലാത്തവക്കു (Ie, Non-existent. Example: - Sky flower) പറയുന്ന പേരല്ല മായ. ഭൗതിക ലോകം ആകാശ കുസുമം പോലെ നിലവിലില്ലാത്ത ഒന്നല്ല. ഭൗതിക ലോകം ആപേക്ഷിക സത്യമാണ്[5]). ഈ ആശയമാണ് ഉദ്ദാലക ആരുണിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ശ്വേതകേതുവും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണമായി ചാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.

“Through which, the unheard of becomes heard, the un-thought of becomes thought of, the unknown becomes known?’ (Svetaketu asked,) ‘O venerable sir, in what way is that instruction imparted?’

“O good looking one, as by knowing a lump of earth, all things made of earth become known: All transformation has speech as its basis, and it is name only. Earth as such is the reality.”

“O good looking one, as by knowing a lump of gold, all things made of gold become known: All transformation has speech as its basis, and it is name only. Gold as such is the reality.”

“O good looking one, as by knowing a nail-cutter, all things made of iron become known: All transformation has speech as its basis, and it is name only. Iron as such is the reality. O good looking one, thus is that instruction.”

നാമ-രൂപ തത്ത്വം വേറേയും ഉപനിഷത്തുക്കളിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. വളരെ വ്യക്തമായി ക്രോഢീകരിക്കപ്പെട്ട ഈ തത്ത്വം പരമാർത്ഥ സത്യത്തിന്റെ രണ്ട് തലത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

നാമരൂപ-ത്തിന്റെ ആധാരം ബുദ്ധതത്ത്വത്തിലും ഉപനിഷത്തിലും:-

ബുദ്ധതത്ത്വ പ്രകാരം നാമരൂപ-ത്തിന്റെ ആധാരം എവിടെയാണ്? ഈ ചോദ്യം മറ്റൊരു രീതിയിലും ചോദിക്കാം. നാമരൂപ-ങ്ങൾ ഭൗതിക ലോകത്തെ കുറിക്കുന്നതിനാൽ, ഈ ഭൗതിക ലോകത്തിന്റെ ആധാരം എന്താണ്?

ഉപനിഷത്ത് ഈ ചോദ്യത്തിനു വളരെ വ്യക്തമായി മറുപടി നൽകുന്നു – നിർഗുണ ബ്രഹ്മം! ഭൗതിക ലോകത്തിന്റെ ആധാരം ബ്രഹ്മമാണ്. ഇക്കാര്യത്തിൽ ഉപനിഷത്തിൽ സംശയം ലവലേശമില്ല[6]. എന്നാൽ ബുദ്ധ തത്ത്വത്തെ സംബന്ധിച്ച് കാര്യങ്ങൾ കുറച്ചു വ്യത്യസ്തമാണ്. നാമരൂപ-ങ്ങളുടെ, തദ്വാരാ ഭൗതിക ലോകത്തിന്റേയും, ആധാരമായി ബുദ്ധൻ പരോക്ഷമായി വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത് അവിദ്യയുടെ നേർക്കാണ്[7]. കേവദ്ദ സൂത്രത്തിൽ നിന്നു എടുത്തെഴുതുന്നു

“Once upon a time, Kevaddha, there occurred to a certain brother in this very company of the brethren, a doubt on the following point: “Where now do these four great elements – earth, water, fire, and wind – pass away, leaving no trace behind ?”

The Bhikkhu seeking the answer went to the great kings, king of kings. i.e, Sakka, great gods and finally to the Great Brahma. But everyone was helpless. Then the Great Brahma send the Bhikkhu to the Gotama, the Buddha and the exalted one answers to the Bhikkhu thus:

“Now the question, brother, should not be put as you have put it. Instead of asking where the four great elements cease, leaving no trace behind, you should have asked:

Where do earth, water, fire, and wind,
And long and short, and fine and coarse,
Pure and impure, no footing find?
Where is it that both name and form,
Die out, leaving no trace behind?

On that the answer is: “The intellect of Arhatship, the invisible, the endless, accessible from every side --

‘There is it that earth, water, fire, and wind,
And long and short, and fine and coarse,
Pure and impure, no footing find.
There is it that both name and form
Die out, leaving no trace behind.
When intellection ceases they all also cease.’

Thus spake the Exalted One. And Kevaddha, the young householder, pleased at heart, rejoiced at the spoken word.”

കേവദ്ദ സൂത്രം അനുസരിച്ച് അർഹാത്ത്[8] പദം സാക്ഷാത്കരിച്ച ഒരു ഭിക്ഷുവിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ, സാമാന്യമായി പറഞ്ഞാൽ അർഹാത്തിൽ, ഭൗതിക ലോകത്തെ കുറിക്കുന്ന നാമ-രൂപങ്ങൾ (Name and Form) ഇല്ലാതാകുന്നു. അതിനാൽ അർഹാത്ത് പദം സാക്ഷാത്കരിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഭിക്ഷുവിൽ, ഭിക്ഷുവിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ, നാമ-രൂപങ്ങൾ ആധാരം കണ്ടെത്തുന്നു എന്നു പറയാം. എന്താണ് അർഹാത്ത് പദം സാക്ഷാത്കരിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഭിക്ഷുവിന്റെ പ്രത്യേകത? എന്താണ് ഈ ഭിക്ഷുവിൽ നാമരൂപങ്ങൾ ആധാരം കണ്ടെത്താൻ കാരണം? ഉത്തരം ലളിതം – അവിദ്യ! അർഹാത്ത് പദം സാക്ഷാത്കരിക്കാത്ത ഭിക്ഷു അവിദ്യയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്നു മുക്തനല്ല. അർഹാത്ത് പദം സാക്ഷാത്കരിക്കുമ്പോഴാകട്ടെ അവിദ്യ ഭിക്ഷുവിൽ ഇല്ലാതാകുന്നു. അപ്പോൾ അർഹാത്തിൽ നാമരൂപങ്ങൾക്കു ആധാരം ഇല്ലെങ്കിൽ, അർഹാത്ത് അല്ലാത്തവരിൽ നാമരൂപങ്ങൾ ആധാരം കണ്ടെത്തുന്നത് അവിദ്യയിൽ ആണ്. നാമരൂപങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ് ഭൗതിക ലോകത്തിൽ ആയതിനാൽ, നാമരൂപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നത് തീർച്ചയായും ഭൗതിക ലോകത്തിനു അതീതമായ ഒരു തലത്തിൽ ആകണം.

ഭൗതിക ലോകം നിർമിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് നാലു അടിസ്ഥാന മൂലഘടകങ്ങളാൽ ആണ്[9] - പൃഥ്വി, ജലം, വായു, അഗ്നി. നാല് മൂലഘടങ്ങൾക്കു ആധാരമില്ലാത്തത് അർഹാത്ത് പദം പ്രാപിച്ച (നിർവാണം പ്രാപിച്ച) ബോധിയിലാണ് എന്നു കേവദ്ദ സൂത്രം പറയുന്നു. എങ്കിൽ അർഹാത്ത് പദം പ്രാപിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ഭിക്ഷുവിൽ തന്നെ നാലു മൂലഘടകങ്ങളും അവയുടെ ആധാരം കണ്ടെത്തിയിരിക്കണം. ആ ആധാരമാകട്ടെ നിഷ്കാസനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നതുമാകണം. അവിദ്യ ഇവിടെയാണ് കടന്നു വരുന്നത്. ബുദ്ധതത്ത്വ പ്രകാരം 12 ഘട്ടങ്ങളുള്ള കാര്യകാരണ പ്രക്രിയയുടെ തുടക്കം അവിദ്യയിലാണ്[10]. അവിദ്യയിൽ നിന്നാണ് സംസാര ആരംഭിക്കുന്നത്. നാമരൂപങ്ങൾ ദുഃഖഹേതു ആയതിനാലും, ശരിയായ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുമ്പോൾ നിഷ്കാസിതമാകുമെന്നതിനാലും നാമരൂപയുടെ ആധാരവും അവിദ്യ തന്നെ. അഷ്ട-മാർഗങ്ങൾ പാലിച്ച് ചതുർ-സത്യങ്ങളുടെ അന്തഃസത്ത മനസ്സിലാക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് അവിദ്യ കുറ്റിയറ്റു പോകുന്നു. ഒപ്പം നാമരൂപങ്ങളും പടിയിറങ്ങുന്നു. അതോടെ ഭിക്ഷു അർഹാത്ത് പദം സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു. അതു തന്നെയാണ് നിർവാണ പ്രാപ്തി[11].

കേവദ്ദ സൂത്രത്തിൽ നിന്നു എടുത്തെഴുതിയ ഭാഗത്തിൽ ‘Intellect of the Arhatship’ എന്നതിനു പകരം ‘Consciousness’ ഉപയോഗിച്ചാൽ നമുക്ക് ഏകദേശം ഉപനിഷത്ത് തത്ത്വം ലഭിക്കും. ലോകത്തിലുള്ള എല്ലാത്തിന്റേയും ആധാരം ബ്രഹ്മം ആണെന്നു ഉപനിഷത്ത് വ്യക്തമായി പറയുന്നു. വൈവിധ്യമില്ലാത്ത ഏകത്വമായ ഈ ബ്രഹ്മത്തെ വൈവിധ്യങ്ങളുള്ള ബാഹ്യലോകമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് അവിദ്യയാണെന്നു വ്യവഹരിച്ചെടുക്കാവുന്നതാണ്. അവിദ്യ ഇല്ലാതെ പരമാർത്ഥ സത്യമായ ബ്രഹ്മത്തിനു നാമരൂപ ഭാവത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകാനാവില്ല.

ഐതരേയ ഉപനിഷത്തിൽ ‘Intellect’-നേയും ബ്രഹ്മത്തേയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ശ്ലോകം ഉണ്ട്.

“It is this heart (intellect), and this mind that were stated earlier. It is sentience, ruler ship, secular knowledge, presence of mind, retentiveness, sense-perception, fortitude, thinking, genius, mental suffering, memory, ascertainment, resolution, life-activities, hankering, passion, and such others. All these verily are the names of Consciousness.

This one is (inferior) Brahman; this god Indra, this is Prajapati; this is all these gods and this is these five great elements, viz earth, air, ether, water, fire; and this is all big creatures…… those that are born of egg, of wombs, of moisture and of the earth, viz horses, cattle, men, elephants, and all creatures that moving or flying, and in addition, whatsoever is immovable: all these are impelled by consciousness; all these have consciousness as the giver of their reality; the universe has consciousness as its eye, and consciousness is its end. Consciousness is Brahman.[12]

ആദ്യത്തെ ശ്ലോകം നാം മനസ്സിനോടും മാനസിക വ്യാപാരങ്ങളോടും ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയാറുള്ള വിവിധ നിലകൾ/പ്രതിഭാസങ്ങൾ എല്ലാം അത്യന്തികമായി ബോധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ നിലകളിൽ ‘Intellect’-ഉം അംഗമാണ്. രണ്ടാമത്തെ ശ്ലോകം ലോകത്തിലുള്ള എല്ലാത്തിന്റേയും, Intellect ഉൾപ്പെടെ, ആധാരവും ആശ്രയവുമായി ബ്രഹ്മത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.  


ശാശ്വതമായ ബോധം ബുദ്ധതത്ത്വത്തിൽ:-

ബുദ്ധൻ ശിഷ്യരുമായി നടത്തിയ സംഭാഷണങ്ങളിൽ ഏറെ പ്രശസ്തമായ ഒന്നാണ് Potthapada Sutra. ബുദ്ധൻ മൗനിയായ പതിനാല് ചോദ്യങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്. കൂടാതെ ബുദ്ധ-ഇതര ദാർശനികരുടെ ആത്മാവ്-ബോധം സിദ്ധാന്തത്തെ ബുദ്ധൻ വിമർശിക്കുന്നതും ഇതിലുണ്ട്. എങ്കിലും മോക്ഷം കാംക്ഷിക്കുന്ന ഒരു ഭിക്ഷു നിശ്ചയമായും കടന്നു പോകേണ്ട വിവിധ ബോധനിലകളെ പറ്റിയുള്ള വിവരണമാണ് ഈ സൂത്രത്തിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധേയം[13]. ഏറ്റവും ഒടുവിൽ ഭിക്ഷു നേടുന്ന പരമമായ ബോധനില മറ്റു അസ്ഥിര ബോധനിലകളെ അപേക്ഷിച്ച് സ്ഥിരമാണെന്നു ബുദ്ധൻ പറയുന്നു. 

“So from the time, Potthapada, that the Bhikkhu is thus conscious in a way brought about by himself (from the time of the First Rapture), he goes on from one stage to the next, and from that to the next until he reaches the summit of consciousness. And when he is on the summit, it may occur to him: “To be thinking at all is the inferior state. There better not to be thinking. Were I to go on thinking and fancying, these ideas, these states of consciousness, I have reached to, would pass away, but others, coarser ones, might arise. So I will neither think nor fancy anymore.” And he does not. And to him neither thinking any more, nor fancying, the ideas, the states of consciousness, he had, pass away; and no others, coarser than they, arise. So he falls into trance. Thus is it, Potthapada, that the attainment of the cessation of conscious ideas takes place step by step.”

Potthapada Sutra പ്രകാരം ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠയിൽ എത്തുന്ന ഭിക്ഷുവിന്റെ നില എന്തായിരിക്കും? തപോനിദ്ര (Trance) ബ്രഹ്മപ്രാപ്തിക്കു സമമാണോ?

ബുദ്ധിസത്തിൽ ബോധത്തെ (Consciousness) നാമരൂപയ്ക്കു പരസ്പര പൂരകമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്[14]. എന്നാൽ Potthapada Sutra-ത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ‘ശുദ്ധബോധത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠ’ (Summit of consciousness) നാമരൂപയുമായി സഹവസിക്കുന്നതല്ലെന്നു നിശ്ചയമാണ്. നാമരൂപ-യുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്നു വിടുതി നേടിയ ശേഷമുള്ള ബോധനിലയാണ് ‘Summit of Consciousness’. അതിനാൽ നാമരൂപ-യുടെ സ്വാധീനം ഇവിടെയില്ല.

ശ്രീബുദ്ധൻ പരാമർശിക്കുന്ന ‘ബോധത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠ’ എന്ന നില ഉപനിഷത്ത് സൂചിപ്പിക്കുന്ന പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണോ? ഇതിനു കൃത്യമായ ഉത്തരമില്ല. കാരണം ബുദ്ധൻ അത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ നേരിടുന്ന ആളല്ല. ബുദ്ധവചനങ്ങളിൽ ഒരിടത്തും ‘ഉപനിഷത്ത്’ എന്ന വാക്ക് കാണാൻ സാധ്യമല്ല. അത് ബുദ്ധൻ പരാമർശിക്കാത്തതു കൊണ്ടാണോ അതോ ബുദ്ധതത്ത്വങ്ങൾ ലിഖിത രൂപത്തിലാക്കിയപ്പോൾ ശിഷ്യർ ഒഴിവാക്കിയതാണോ എന്ന് അറിയാൻ സാധ്യമല്ല. ഉപനിഷത്ത് തത്ത്വങ്ങളെ മറ്റൊരു പദസമുച്ചയത്താലും വ്യത്യസ്ത ദർശന ധാരയാലും പുനരവതരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു ബുദ്ധൻ, എന്നേ ഇവിടെ ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാകൂ[15].


[1] പരമാർത്ഥ സത്യം ഒന്നേയുള്ളൂ. അതിനെ രണ്ടായി ആശയവൽക്കരിക്കുന്നതാണ്. ശരിക്കും നിലനിൽക്കുന്ന രണ്ട് സത്യങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ ഈ പ്രസ്താവം എടുക്കരുത്.
[2] വൈരുദ്ധ്യമെന്നേ പറയേണ്ടൂ, ‘തേവിഗ്ഗ സൂത്ര’ത്തിൽ ശ്രീ ബുദ്ധൻ ബ്രാഹ്മണർ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ബ്രഹ്മ, ‘ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ പ്രാപ്തമല്ലാത്തതിനാൽ അങ്ങിനെയൊന്ന് നിലവിൽ ഇല്ല’ എന്നു പറയുന്നുണ്ട്. ഇവിടെ താൻ സാക്ഷാത്കരിച്ച ഉയർന്ന നിലയും അത്തരത്തിലുള്ള ഒന്നാണെന്നു പറയുക വഴി ബുദ്ധൻ വൈരുദ്ധ്യം പ്രകടിപ്പിക്കുകയാണ്.
[3] പ്രാപിക്കൽ, നേടൽ., തുടങ്ങിയ വാക്കുകളേക്കാൾ ഉചിതവും യുക്തവും ‘സാക്ഷാത്കാരം’ എന്ന വാക്ക് പ്രയോഗിക്കുന്നതാണ്. കാരണം ‘പ്രാപിക്കൽ/നേടൽ’ തുടങ്ങിയ പദങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ശരീരത്തിനു പുറത്തുള്ള ഒന്നിനെയാണ് ‘പ്രാപിക്കുന്നത്/നേടുന്നത്’ എന്ന പ്രതീതി ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇത് ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്. ശരീരത്തിൽ തന്നെയുള്ള ഒന്നിനെ ആർക്കും നേടാൻ ആകില്ല, സാക്ഷാത്കരിക്കാനേ കഴിയൂ. ബ്രഹ്മം/നിർവാണം ശരീരാന്തരികമായതിനാൽ, നാം എല്ലാവരും സ്വതവേ ജീവൻ‌മുക്തരായതിനാൽ, ആ മുക്തനില പ്രാപിക്കാനാകില്ല, സാക്ഷാത്കരിക്കുകയേ ഉള്ളൂ. ലേഖനങ്ങളിൽ പലയിടത്തും ‘പ്രാപിക്കൽ/നേടൽ’ തുടങ്ങിയ വാക്കുകൾ പ്രയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് വായനാ സൗകര്യത്തിനു വേണ്ടി മാത്രമാണ്.  
[4] ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു ഉണ്ടായതായതിനാൽ ബാഹ്യലോകം യാഥാർത്ഥ്യം ആണെന്നും, എന്നാൽ അത്യന്തികമായി സ്വതന്ത്രനിലനിൽപ്പ് ഇല്ലാത്തതിനാൽ യാഥാർത്ഥ്യം അല്ല എന്നും പറയാം. ബാഹ്യലോകത്തിന്റെ ഈ സങ്കീർണ്ണമായ സ്വത്വത്തെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ‘മായ’ എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കുന്നു. മായയുടെ അർത്ഥം ‘അനിർവചനീയം’ എന്നാണ്.
[5] അദ്വൈതവേദാന്തത്തിൽ യാഥാർത്ഥ്യം (Real) ഒഴിച്ചുള്ളതെല്ലാം ‘അയഥാർത്ഥ്യം’ (Unreal) അല്ല. യാഥാർത്ഥ്യത്തിനും അയഥാർത്ഥ്യത്തിനും ഇടയിൽ ആപേക്ഷിക യാഥാർത്ഥ്യത്തിനും മറ്റും സ്ഥാനമുണ്ട്. ബാഹ്യ-ഭൗതിക ലോകം ആപേക്ഷിക യാഥാർത്ഥ്യം/സത്യം ആണ്.
[6] പരമാർത്ഥ സത്യമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു എങ്ങിനെ വൈവിധ്യങ്ങളുള്ള ഭൗതിക ലോകം ഉണ്ടായി എന്നു പിൽക്കാല വേദാന്തികൾ പല തരത്തിൽ വ്യാഖ്യാനിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവിദ്യയും മറ്റും അവർ വിശദീകരണത്തിനു ഉപയോഗിക്കുന്നു. അത് ഇവിടെ വിശദമാക്കുന്നില്ല.
[7] ഇവിടെ കുറച്ചു അവ്യക്തത ഉണ്ട്. കാരണം അവിദ്യക്കു സ്വന്തമായി നിലനിൽക്കാൻ സാധ്യമല്ല. അവിദ്യ അയഥാർത്ഥ്യം ആയതിനാൽ അവിദ്യക്കു നിലനിൽപ്പിനായി ഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ആശ്രയിച്ചേ മതിയാകൂ. എതാണ് ആ യാഥാർത്ഥ്യം? നിർവാണം അല്ലാതെ പരമസത്യമെന്നു കരുതാവുന്ന മറ്റൊന്നിനേയും കുറിച്ച് ബുദ്ധൻ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. അങ്ങിനെയെങ്കിൽ അവിദ്യ നിർവാണത്തിനു ഒപ്പം തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നു കരുതേണ്ടി വരും. (അദ്വൈത വേദാന്തത്തിൽ മായയുടെ കേന്ദ്രം ബ്രഹ്മം ആണെന്നു പറയും പോലെ). അങ്ങിനെയെങ്കിൽ 12 ഘട്ടങ്ങളുടെ കാര്യകാരണ പ്രക്രിയയുടെ (12 Chain of Causation) തുടക്കത്തിൽ അവിദ്യക്കു ഒപ്പം തന്നെ നിർവാണവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. നിർവാണവും സംസാര-യും തമ്മിൽ അത്യന്തികമായി വ്യത്യാസമില്ല എന്നതും ഇവിടെ സ്മരണീയമാണ്.
[8] ഹീനയാന ബുദ്ധിസത്തിൽ അർഹാത്തുകൾ നിർവാണം പ്രാപിച്ചവർ ആണ്. മഹായാനിസത്തിൽ അങ്ങിനെയല്ല. നമുക്ക് ഇവിടെ ഹീനയാന വിഭാഗത്തിന്റെ അഭിപ്രായം സ്വീകരിക്കാം. കാരണം ഹീനയാനം ആണ് മഹായാനത്തേക്കാൾ പ്രാചീനം.
[9] ബുദ്ധതത്ത്വം ‘ആകാശ’-യെ മൂലഘടകം ആയി പരിഗണിക്കുന്നില്ല.
[10] അവിദ്യ എങ്ങിനെ ഒറ്റയ്ക്കു തുടക്കത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നു തോന്നുന്നു. അവിദ്യ Unreal ആണ്. സ്വന്തമായി നിലനിൽക്കാൻ ശേഷിയില്ലാത്ത ഒന്ന്. ശരിയായ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുമ്പോൾ അവിദ്യ നിഷ്കാസനം ചെയ്യപ്പെടും. എന്നാൽ 12 ഘട്ടങ്ങൾ ഉള്ള കാര്യകാരണ പ്രക്രിയയുടെ തുടക്കം അവിദ്യയിൽ നിന്നായതിനാൽ അവിദ്യ Real-ഉം ആണ്. ഇതനുസരിച്ച് അവിദ്യയുടെ നില നിർവചനത്തിനു അതീതമാണ്.
[11] ഹീനയാന ബുദ്ധിസം അനുസരിച്ച്.
[12] ഐതരേയ ഉപനിഷത്ത് III.i.2-3, ശങ്കരഭാഷ്യം ഇത് അദ്വൈത വേദാന്ത നിലപാടിൽ നിന്നുള്ള തർജ്ജമ ആണ്. മറ്റു ദർശന ധാരകൾ മറ്റു വിധത്തിൽ തർജ്ജമ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണമായി, ആശയവാദികൾ ഈ ശ്ലോകത്തെ താഴെ പരയും വിധം തർജ്ജമ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ”This god Brahma, and this god Indra, …… these five great elements (earth, air, ether, water, fire), …… creatures born from the egg, from the womb, and from perspiration, sprouting plants, horses, cows, men, elephants, and whatever breaths, whether moving or flying, and in addition, whatsoever is immovable: all this is led by Intellect, and is supported on Intellect. The world is led by Intellect. Intellect is the support. Intellect is the highest reality”
[13] “……Then that idea, (that consciousness) of lusts that he had before passes away. And thereupon there arises within him a subtle, but actual, consciousness of the joy and peace arising from detachment, and he becomes a person to whom that idea is consciously present…. Then that subtle, but actual, consciousness of the joy and peace arising from detachment, that he just had, passes away. And thereupon there arises a subtle, but actual, consciousness of the joy and peace born of concentration.”
വിവിധ നിലകളെ താഴെ സംഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു.
1st, Consciousness due to the detachment.
2nd, Consciousness born of concentration.
3rd, Consciousness of the bliss of equanimity.
4th, Consciousness of the absence of pain and ease.
5th, Consciousness of being only concerned with the infinity of space.
6th, Consciousness of everything being within the sphere of the infinity of cognition.
7th Consciousness of unreality as the object of his thought.
[14] “What must there be , in order that there may be name and material form? Whence come name and material form? – Consciousness must be in order that there may be name and material form; from consciousness come name and material form. – What must be there In order that there may be consciousness? Whence comes consciousness? Name and material form must be, in order that there may be consciousness; from name and material form comes consciousness. Then my disciples, the Bodhisatti Vipassi thought: consciousness conversely depends on name and material form: the chain goes no farther.” --- Mahapadhana Sutta, Digha NIkhaya
[15] The Upanisadic seers and Buddha both are opposed to the view of realistic pluralism that the self is an ultimate individual substance and that there is a plurality of such eternal selves. Buddha carries on the tradition of absolutism so clearly set forth in the Upanisads. For both, the Real is the Absolute which is at once transcendent to thought and, immanent in phenomena. Both take avidya, the beginningless and cosmic Ignorance as the root-cause of phenomenal existence and suffering. Both believe that thought is inherently fraught with contradictions and thought-categories, instead of revealing the Real distort it, and therefore, one should rise above all views, all theories, all determinations, all thought-constructions in order to realise the Real. For both, the Real is realized in immediate spiritual experience. Both prescribe moral conduct and spiritual discipline as means to realise the Real, the fearless goal, the abode of Bliss…… All the epithets which the Upanisadic seers use for Atma or Brahma (or their synonyms) Buddha uses for Niruana. Atma and Nirvana both stand for the ineffable non-dual Absolute….. His descriptions of Niruana are similar to the descriptions of the Upanisadic Atma and leave no doubt that he is carrying on the tradition of the Upanisadic absolutism.”
-- ‘The Advaita Tradition in Indian Philosophy’.